[ tajikistan ] Тожикистон собиқ Совет республакалари орасида сўнгги бўлиб НАТОга қўшилди

Ўтган ҳафта Марказий Осиë минтақаси сиëсий ҳаëтида содир бўлган кўзга ташланарли ҳодисалардан бири Тожикистоннинг НАТО тинчлик учун ҳамкорлик дастурига қўшилиши бўлди. Тожикистон собиқ совет иттифоқи мамлакатлари ичида мазкур дастурга аъзо бўлган сўнгги мамлакатдир. Ушбу дастурга аъзолик Тожикистонга нима бериши мумкин? Ҳодисага Тожикистоннинг энг яқин иттифоқдоши Россиянинг муносабати қандай?
Озодлик радиосининг таҳлилчиси Антуан Блуа навбатдаги мақоласида ушбу саволларга жавоб топишга уринди. Мақола мазмуни билан Бек Нормуҳаммад таништиради.
20 феврал куни НАТОнинг Брюссельдаги қароргоҳида ўтган маросимда Тожикистон расмийлари Шимолий атлантика иттифоқининг Тинчлик учун ҳамкорлик дастурига расман қўшилиши ҳақдаги ҳужжатни имзолашди.
Шундай қилиб Тожикистон дастурга қўшилган 27 мамлакат бўлди.
Дастурга қўшилиш Тожикистон учун НАТОнинг ҳарбий ислоҳотлар¸ фавқулодда вазиятларда ҳаракатларни планлаштириш¸ илмий-фан соҳасидаги ва атроф муҳитни муҳофаза қилиш билан боғлиқ соҳалардаги дастурларида қатнашиш имконларнинг очилишини англатади.
Ҳужжатни имзолаш маросимида қатнашган Тожикистоннинг Европа Иттифоқидаги элчиси Шариф Раҳимов радиомизга берган интервюсида НАТО билан ҳамкорлик аълоқаларининг ўрнатилиши тожикистон қуролли кучларини замонавийлаштиришга ëрдам беришини айтди.
“Дастурдаги иштирокимиз турли йўналишларда олиб борилади¸ булар аввалам бор миллий армиянинг ҳарбий кадрлар ва зобитларини тайëрлаш соҳаси ҳамда Тожикистонлик тинчлик сақловчиларининг амалиëтлардаги иштирокидир”¸- деди жумладан Шариф Раҳимов.
НАТО бош котиби Жорж Робертсоннинг сўзларига кўра¸ ҳужжатнинг имзоланиши Шимолй Атлантика блокининг Марказий Осиë мамлакатлари билан ҳамкорлик аълоқаларини кенгайтиришга қаратилган ташаббуслари таркибий қисмидир.
Унинг айтишича:
“ Ғарбнинг Марказий Осиë республикалари¸ шу жумладан Тожикистон билан ҳамкорлиги бутун жаҳон ҳавфсизлигини кафолатлаш жараëнинг муҳим таркибий қисми бўлади”.
Ғарб давлатлари Марказий Осиë биалн ҳамкорликнинг чуқурлаштирилиши минтақа чегаралари орқали наркотиклар ва қурол контрабандасини тўҳтатишга ëрдам беришига умид қилишмоқда.
Шуни айтиб ўтиш керакки Марказий Осиëдаги қолган тўрт мамлакат Натонинг тинчлик учун ҳамкорлик дастурига бундан етти йил олдин қўшилишган. Шариф Раҳимов бундай кечкишнинг сабаби ўлароқ мамлакатида беш йил давом этган фуқаролар уруши ва унинг иқитсодий ва ижтимоий оқибатларини кўрсатди.
БироқТожикистон ҳукумати ҳузуридаги Стратегик тадқиқотлар маркази директори Сайфулло Сафаровнинг фикрига кўра¸ кечикишнинг яна бир сабабо борки¸ у ҳам бўлса Тожикистон билан Россия орасидаги стратегик ҳамкорликдир. Маълумки мамлакат территориясида Россиянинг 25 минглик қўшини жойлаштирилган.
Россининг ўзи ҳам НАТО дастурига аъзо. Бироқ 1999 йилда НАТО Югославияга ракетавий зарба берганидан сўнг Москва билан Ҳарбий иттифоқ орадиаги мунсоабатлар совуқлашиб кетди. Аммо 11 сентябр ҳодисаларидан сўнг Ррссия яна НАТО билан муносабатларини йўлга қўя бошлаган. Вашингтондаги Жоржтаун университети Евросиë ва Россия тадқиқотлари маркази директори Анжела Стентнинг фикрига кўра¸ Тожикистоннинг Тинчлик учун ҳамкорлик дастурига қўшилиши Душанба билан Москва орсидаи муносабатларнинг ўзгаришига олиб келмайди.
“Менингча россиянинг Тожикистон билан боғлиқ асосий ҳавотирлари¸ дейди мутаҳассис¸ мамлакатдаги фуқаролар уруши Марказий Осиëнинг бошқа қисмларига¸ Россия федерациясига тарқалиши эҳтимоли билан боғлиқ бўлган. Москвани исломий фундаментализм ташвишга солиб келди. Шу боис фикримча Тожикистоннинг дастурга қўшилиши ва Марказий Осиë мамлакатларининг НАТО билан ҳамкорликни кенгайтиришлари минтақа барқарорлигини мустаҳкамлашга ҳизмат қилади”.
Бундан ташқари Стентнинг сўзларига кўра Тожикистоннинг тинчлик учун ҳамкорлик дастурига қўшилиш ҳақдаги қарори ўзида Россия президенти Владимир Путиннинг Россия иқтисдоини Ғарб билан алоқаларини яқинлаштириш орқали замонавийлаштириш ҳоҳишини акс этади.
Менингча Путин асосий этиборини АҚШ ва Европа иттифоқи билан мунсоабатларни яқинлаштириш масаласига қаратиб¸ бу Россиянинг иқтисодини замонавийлаштириш ва иқтисодий кўрсаткичларини яҳшилаш бораидаги ҳаракатларида ëрдам беришига умид қилқмода. Менингча у амалий нуқтаи назардан келиб чиққан ҳолда¸ Совет иттифоқининг сўнгги йилларида империячилик қимматга тушганини англаган кўринади. Геосиëсий факт ҳамон сақланиб қолган бўлсада¸ менингча иқтисодий факт бугун устувор нарсага айланган”.
Шуни ҳам айтиб ўтиш жоизки¸ сўнгги ойларда Путин бир неча марта Россия НАТО билан муносабатларини ривожлантиришга тайëр эканинитаъкидлаган. Бироқ шундай баëнотларга қарамай Россиянинг НАТОни кенгайтириш режасига бўлган ëндашуви ҳамон мавҳум бўлиб қолмоқда.

[ бошқа сарлавҳаларда ]