[ Asia ] БМТ Хавфсизлик Кенгаши Фаластин давлатини қўллаб-қувватлади.

БМТнинг Хавфсизлик Кенгаши 12 март куни Фаластин давлатини тан оладиган резолюцияни қабул қилди. Овозга қўйилган масалани 15 давлатдан 14таси қўллаб қувватлади, Сурия эса бетарафлигини билдирди. “Яқин Шарқнинг икки давлати - Фаластин ва Исроил халқлари ёнма-ён хавфсиз ва тан олинган чегаралар ичида яшаши керак” дейилади резолюцияда. Резолюциянинг тарихий аҳамияти нафақат унда Фаластиннинг Исроил билан бир қаторда мустақил давлат сифатида тан олинишида, балки резолюция лойиҳасини кўплаб йиллар давомида Исроилни қўллаб-қувватлаб, Фаластинга қарши сиёсат олиб борган АҚШ томонидан тайёрланганидадир. Мавзу тафсилотларини Фарангис Саиддан эшитинг.

АҚШтатлари ва БМТнинг хавфсизлик кенгаши орасидаги Яқин Шарқ масаласи бўйича кўп йиллар давом этган қарамақаршиликка 12 март кечқурун чек қўйилди. Вашингтон Фаластин давлатини тан оладиган ва унинг вужудга келишини кўзда тутган БМТ резолюцияси лойиҳасини тайёрлаб, у овозга қўйилганида қўллаб-қувватлади. БМТ Хавфсизлик кенгаши президенти Жадгиш Кунжул овоз бериш натижаларини маълум қилар экан:

“Резолюция лойиҳасига 14 овоз берилди. Ҳеч ким қарши чиқмади, бир мамлакат вакили бетараф бўлди. Резолюция 1397-2002 рақами остида қабул қилинди”.

Шу билан бирга овоз беришда иштирок этганлар ҳам, жараённи яқиндан кузатиб бораётганлар ҳам АҚШ позициясининг бундай кескин ўзгаришидан ҳайрон қолдилар. Бироқ АҚШнинг БМТдаги элчиси Жон Негропонте бунга тушунтириш бериб, шу хафта АҚШнинг Яқин Шарқ бўйича маҳсус элчиси Энтони Зиннининг тинчлик ўрнатиш борасидаги воситачилик фаолияти муваффақиятли бўлгани, Оқ Уй минтақада тинчлик ва барқарорлик ўрнатилиб, зўравонликларга чек қўйилишидан манфаатдор эканини айтади.

“Ўтган кузда, яъни 10 ноябр куни БМТнинг Бош Ассамблеяси йиғинида чиқиш қилган Президент Буш бу ташаббусни илгари сўрган эди. Кўп ўтмай АҚШ Давлат Котиби Колин Пауэлл Луисвилльдаги чиқишида буни яна бир бор таъкидлаб ўтди. Шундай қилиб, мазкур қарор АҚШ расмийларининг илгариги баёнотларига мувофиқдир, гарчи, кўплар айтганидек, у биринчи маротаба Хавфсизлик кенгаши резолюциясида ўз аксини топган бўлса-да”.

Бундай баёнотларга қарамай, АҚШ позициясининг ўзгарганидан хайрон қолмаган сиёсатчи бўлмаса керак. АҚШнинг Яқин Шарқ сиёсатини танқид қилишга одатланган Фаластиннинг БМТдаги элчиси Нассир Ал-Кидва АҚШ қарори минтақадаги вазиятни яхшиланишига олиб келиши кераклигини қайд этди.

Резолюцияни қўллаб-қувватламаган ягона давлат – Сурия бўлди. Бу давлатнинг БМТдаги вакили Майкл Вебе, резолюцияда аслида муаммо негизида бўлган сабаблар хақида ҳеч нарса дейилмагани, шу боис Сурия бетараф қолганини айтади.

“Фикримизча, бу резолюция нўқсонларга тўла хужжат бўлиб, унда муаммо негизидаги сабаблар, хусусан Исроилнинг Фаластин худудларини босиб олгани хақида ҳеч гап йўқ”.

Шу сабабдан Сурия резолюцияни қўллаб-қувватламади, лекин қарши овоз ҳам бермади. Вебенинг эътирофича, Сурия рахбарияти Хавфсизлик Кенгашидаги бирдамликка ихтилоф киритгиси келмаган.

Исроилнинг энг яқин ҳамкори бўлган АҚШтатлари араб ва бошқа давлатлар томонидан қилинган таклифлар овозга қўйилганида вето хуқуқини қўллаб, уларнинг қабул қилинишига тўсиқ яратар эди. Сўнгги пайтларда Яқин Шарқдаги зўравонликлар авж олгани, кўплаб одамлар нобуд булаётгани, бўхронга фақат сиёсий йўл билан чек қўйиш мумкинлигини англаган Вашингтон рахбарияти хар иккиала тараф – Фаластин ва Исроилга тенг хуқуқ берадиган резолюция қабул қилишни таклиф этди. Сешанба, резолюция овозга қўйилган куни Исроил харбийлари 1967 йилги урушда босиб олинган Иорданнинг ғарбий соҳили ва Ғазза секторида 31 фаластинликни ўлдирдилар. Резолюцияда барча зўравонлик актлари, шу жумладан террор, провокация, ғаламислик ва вайронагарчиликни тўхтатишга даъват этилади.

Шубҳасиз, тарихий аҳамиятга эга бўлган бу резолюциянинг қабул қилинишидан олдин унинг матни юзасидан кўплаб мубоҳасалар бўлиб ўтди. Сурия Исроилнинг босқинчи давлат деб белгиланиши, резолюция матнида бу акс эттирилиши кераклигини таъкидлаб, Вашингтонга босим кўрсатди. Бошқа араб давлатлари уни қўллаб қувватладилар.

Вашингтон позициясининг ўзгаришида БМТ Бош Котиби Кофи Аннаннинг баёнотлари ҳам катта роль ўйнади. Резолюция лойиҳасининг бир неча соат муҳокама этилганидан сўнг Аннан Исроил сиёсатини танқид қилиб, ғайиқонуний босқинчилик деб атади ва босиб олинган худудларни тарк этишни талаб қилди. Яқин Шарқ можароси тарихида бу Исроилнинг энг кескин танқиди бўлди. Айни вақтда Кофи Аннан фаластинликлар ҳам минтақадаги низода катта рол ўйнаётганларини қайд этиб, уларни терроризм ва зуравонлик актларига чек қўйишга чақирди.

Яқин Шарқ можароси тўхтамаётганининг сабабларидан бири - унга бошқа давлатлар аралашаётгани эканини англаган Кофи Аннан, АҚШ, Европа Иттифоқи, Россия, Араб давлатлари ва бошқа мамлакатларни Яқин Шарқда икки давлат – Исроил ва Фаластин борлигини тан олиб, тинчлик ва барқарорлик ўрнатиш йўлида уларга имкон қадар кўмаклашишга даъват этди.

[ бошқа сарлавҳаларда ]