[www.ozodlik.org]
[www.ozodlik.org]

 
Душанба 11 Март 2002


[ news header ]

[ Халқаро мавзулар ]


[ Asia ] Афгонистон

Афгонистон пойтахти Кобул куплаб истилоларни бошидан кечирди. Бу еда Буюк Искандар Зулкарнай, Чингизхон, Темурланг ва Бобуршохлар жанг олиб борган. 19 асрда Британия кушинлари Кобулни икки марта ишгол килишган. Утган аср охирларида эса бу шахар Советлар ва толиблар боскинига макон булди. Урушлар окибатида Афгонистоннинг куплаб тарихий обидалари вайрон булди. Кобулда хизмат сафарида булиб кайтган радиомиз мухбири Брюс Паньернинг бу хусусдаги кузатишлари билан хамкасбимиз Хурмат Бобожон таништиради.

Пойтахт Кобулнинг качон вужудга келгани хусусида тортишувлар хамон давом этар экан, айрим кузатувчилар бу шахар 2500 йиллик тарихга эга булишини тахмин килишмокда. Айтишларича Кобул шахри Искандар Зулкарнай келмасидан олдин хам мавжуд булган экан. Бу ерда омон колган тарихий обидалар уша узок утмишдан суйлайди. Пойтахтнинг анашундай ноёб тарихий обидаларидан бири Бала Хисор калъасидир. Мазкур калъа бундан 600 йил бурун Амир Темур буйруги билан курилган экан. Тарих варакларида ёзилишича Бало Хисор калъаси Темурланг учун вактли кароргох вазифасини утаган экан. Ташки душмандан химоя килувчи мустахкам калъа деворлари хали хам Кобулда буй чузиб турибди. 1992-1996 йилги урушлар давомида узбек генерали Абдул Рашид Достум аждодлари куриб колдирган мазкур калъа учун жанглар олиб борди ва уни ишгол килишга мувафак булди хам. Узини Жамил деб таништирган собик афгон жангчиси Бала Хисор учун булган жангларда бир оёгидан ажралганини айтади. У куп йиллардан буён уша эски калъа ёнидаги бир уйда яшаб келмокда. Жамил Бала Хисор калъасининг урушдан олдинги киёфасини шундай тасвирлайди.

Бир пайтлар бу калъа жуда чиройли куринишга эга булган. Уруш бошланганидан сунг у ерда махсус кушинлар батальени жойлаштирилди, калъа ичкарисида жангчилар учун овкатланиш хоналари, барча шароитлар етарли эди.

Сухбатдошимиз Бала хисор калъасининг нима сабабдан бу куйга тушиб колгани хусусида шуларни айтади.

Бу калъада нималар булмаган. Олдинига Хезби Ислом гурухлари, сунгра Абдулрашид Дустум кушинлари бала хисорда жанглар олиб борди. Кейин эса Толибон бу ерни ишгол этди. Шундан сунг Дустум ва Хезби ислом жангчилари калъани ишгол килишди. Шурои Назар ва Хезби Вахдод кушинлари уртасида хам отишмалар булган бу ерда. Достум ва Хезби исломидан кейин эса Калъани Панжишерлик Массуд кушинлари куршаб олган.

Пойтахтнинг сулим гушаларидан саналган Боги Бобур хам узок давом этган урушлар давомидан вайронага айланди. Айтишларича 1530 йилда оламдан утган Бобуршох жасади хам ана шу ерга кумилган ва шунинг учун хам бу маскан Боги Бобур деб юритилар экан. Кобул дарёси сохилида жойлашган мазкур богни кайта тиклаш учун Бирлашган Миллатлар Ташкилоти Тараккиёт Дастури ва Хабитат гурухи маблаг ажратган. Боги бобурда бунёдкорлик ишлари бошлаб юборилган булсада, богни кайта тиклаш анча вактни оладиган куринади.

Бу бог толиблар билан мужохидлар уртасидаги жанглар давомида вайрон булди. Биласизми, толиблар бу ерга келиши билан Боги Бобурда дарахтлар жуда озайиб колди. Улар дарахтларни кесиб утин сифатида фойдаланишди. Хозирда богни кайта тиклаш учун катор ташкилотлар маблаг ажратмокда. Уйлаймизки якин келажакда Боги Бобур яна илгариги киёфасига эга булади, деб таъкидлайди бог мутасаддиларидан бири.

Тасодифми ёки худонинг амри билан богдаги Бобуршох кабри бомбардимонлардан омон колган. Бу ерда жанглар канчалар шиддатли булганини Кобулдаги Нодир Шох макбарасининг хозирги ахволига караб хам билса булади. Нодир Шох Афгонистоннинг сунгги кироли, айни вактда мухожиротда яшаётган Зохир шохнинг отаси булган. Якин кунлар ичида унинг Кобулга келиши кутилмокда ва шу муносабат билан макбарани таъмираш ишлари бошлаб юборилган. У ерда ишлаётганларнинг бири Нодир шох макбараси кандай килиб бу ахволга тушуб колгани хусусида шуларни гапиради.

Ушбу макбара стратегик кулай жойлашгани туфайли жанглар давомида бункер вазифасини утаган ва шу туфайли хам анча талофат курди.

Унинг айтишича макбарада ишлаш анча хатарли. Бу ерга мина кумиб куйилган булиши хам мумкин. Макбара атрофлари хали миналардан тозаланмаганини айтади сухбатдошимиз.

Бу ерда мина кумиб куйилган булиши аник, чунки мазкур бункер атрофлари миналардан тулик тозаланмаганига 80 фоиз аминман. Биз бу ерга саперларни чакирганмиз. якин кунлар ичида келиб колишса керак.

Макбара ичига кирсангиз унинг деворларига Дари Паштун тилларида ёзилган биткиларга кузингиз тушади. Хатто кимдир Инглиз тилида Урушлар шахри Кобулга хуш келибсиз деб ёзиб кетибди. Нодир Шох макбараси якин кунлар ичида таъмирдан чикади. У ерда ишлаётган икки уста ёнига яна уттизтаси кушилиши мумкин. Бирок урушлардан вайрон булган Кобулни кайта тиклаш анча вакт талаб этадиган куринади.


 divider [ бошқа сарлавҳаларда ]


  [RFE/RL Logo]
[Navigation]
[www.ozodlik.org]
 
fonts news reports rubrics audio archive contact go-up homepage email print